سرگذشت کتاب:
مجموعه ای از صفحات نوشته شده، مصور، چاپ شده یا صفحات خالی است که با اتصال از یک طرف به یکدیگر محکم شده و به صورت کتاب نمایش داده می شوند و اجزاء تشکیل دهنده آن جوهر، کاغذ (ورق)، پوست حیوانات و همچنین مواد دیگری چون چسب، نخ و… می باشد.
به هر برگه، ورق، و هر سمت روی ورق در کتاب، صفحه می گویند.
صحافی چیست؟
به جلد کردن کتاب به اصطلاح “صحافی” گفته می شود.
کتاب از گذشته تا به امروز در ابعاد مختلفی دیده شده است که در ایران، مشهورترین قطع های کتاب، قطع رحلی، وزیری و جیبی وجود دارند.
از کوچک ترین کتاب های موجود دنیا، یک انجیل است که در معروف ترین کلیسای اصفهان( کلیسای وانک) نگهداری می شود.
اولین کتاب به زبان فارسی نیز در هلند و به دست یک ارمنی به زیور طبع آراسته شد.
از دیگر انواع کتاب میتوان به کتاب دیجیتالی و صوتی اشاره نمود.
کتاب دیجیتالی (e-book)، کتابی است که در قالب بسته های نرم افزاری همچون پی دی اف ارائه می شوند. برای خواندن این نوع کتاب وسایلی به نام کتابخوان الکترونیکی بکار برده می شود.
از دیگر نمونه های کتاب غیر چاپی، کتاب های صوتی می باشند.
تا به امروز، تعاریف مشخصی از مفهوم انواع کتاب ارائه نشده است. با این حال میتوان از تعریف معتبری که مربوط به سازمان یونسکو می باشد بهره برد:
کتاب نوعی اثر چاپی صحافی شده است که بیشتر از 49 صفحه داشته باشد و مانند نشریات، تحت یک عنوان ثابت، به صورت دوره ای منتشر نشود.
در تعریفی دیگر کتاب را ” مجموعه ای از لوح های چوبی یا عاجی یا مجموعه ای از ورق های کاغذ، پوست آهو یا ماده ای مانند آن، اعم از دست نویس با چاپی که با هم به نخ کشیده یا صحافی شده باشند” معرفی کرده است.
در تعریفی دیگر کتاب به مفهوم محتوایی است که توسط نویسنده ارائه شده و هدفی را دنبال می کند که در آخر کتاب، نویسنده به هدف خود میرسد و ارجاع کلی به کتاب دیگر یا مقاله ای نداشته باشد.
تاریخچه کتاب
قدمت کتاب به پنج هزار سال می رسد. در این ادوار، نخستین کتاب ها به صورت لوح های گلی بودند که با گذشت زمان و دسترسی به امکانات جدید، تغییر نیاز بشر به ارتباطات و اطلاعت پیشرفته، شکل کتاب ها تکامل یافت.
نوشتن بر روی لوح های گلی که در منطقه بین النهرین استفاده میشد، در 2500 سال قبل از میلاد، توسط تمدن سومر ابداع شد و به تکامل رسید.
بعد ها بابلی ها و آشوری ها نیز از این روش استفاده کردند.
نوشتن بر روی این لوح های گلی که با استفاده از خاک رس و آب ساخته میشدند، قبل از خشک شدن، با استفاده از ابزار های نوک تیز انجام میشده است. محتوای بیشتر این لوح ها، مرتبط با امور بازرگانی، اداری و حکومتی بود.
حدود 2000 سال قبل از میلاد، استفاده از کاغذ پاپیروس برای نوشتن در مصر رایج شد و تا قرن ششم ادامه داشت.
کاغذ پاپیروس از گیاهی به نام پاپیروس ساخته شد. این کاغذ به صورتی انعطاف پذیر و صفحه ای طومار مانند با بلندی چند متر و عرض 30 سانتی متر ساخته میشد.
این کاغذ با ابزاری چون نی یا قلم نی آغشته به مرکب نوشته میشد.
اختراع کاغذ پاپیروس، سبب تحولی مهم در تاریخ کتاب شد و از قدیمی ترین کتاب که به صورت طومار کشف شده است به نام پاپیروس پریس می باشد که در بردارنده محتویات اخلاقی است.
همچنین داستان سینوحه از معروف ترین کتاب هایی است که بر روی این کاغذ نگاشته شده است.
اگرچه پاپیروس سبک و کم حجم بود، اما برخلاف لوح های گلی از مقاومت کمی برخوردار و شدیدا آسیب پذیر بود. به همین علت هیچ مجموعه مهمی مربوط به مصر باستان از زیر خاک بیرون نیامده است.
استفاده از پاپیروس بجز مصر، در یونان و روم نیز به وفور استفاده میشد. بنظر میرسد واژه ی انگلیسی paper برگرفته از پاپیروس باشد.
استفاده از چرم و پوست حیوانات و پارچه به دلیل بادوام تر بودن و انعطاف پذیر تر بودن نسبت به پاپیروس نیز رایج بود.

پس از پاپیروس، کدکس شکل امروزی کتاب اختراع شد. به این صورت که صفحات پوستی و پاپیروس و … تا خورده و از همان محل به یکدیگر دوخته شده باشند.
کدکس از حدود قرن دوم میلادی در قالب نگارش متون مذهبی در میان مسیحیان بود که به دلیل مزیت های بسیارش نسبت به پاپیروس و لوح های گلی، از قرن چهارم میلادی رواج پیدا کرد.
از مزیت های کدکس میتوان به
1-قابلیت جستجوی بهتر
2-امکان بهتر برای انبار و نگهداری آن (در کتابخانه)
3-سهولت و سرعت در تولید
اشاره نمود.
در این دوران، اتاق هایی در کلیساها و صومعه ها ایجاد شده بود که کار رونویسی از انجیل و دعاها صورت میگرفت و به مفهوم واقعی کتاب تولید میشد.
با گذشت زمان، تولید کاغذ پس از چین، در ایران و اروپا رایج شد و به طبع آن کتاب های کاغذی ابداع شدند.

بعد از کدکس روند تولید چندین نسخه از کتاب به مفهوم چاپ رسید.
در سال های اخیر، با ظهور رایانه، سهولت در چاپ کتاب و توسعه چاپ و نشر کتاب های چاپی افزایش یافت.
در اواخر سده بیستم، روش نوینی برای تولید کتاب شکل گرفته است. به دلیل وجود تجهیزات ارتباطی مانند تلویزیون، رایانه و اینترنت، مفهوم کتاب به عنوان مهم ترین منبع اطلاعاتی به چالش کشیده شده است.
از سویی دیگر، با ذخیره شدن اطلاعات یک کتاب در نوار های صوتی و سی دی، تعریف کتاب با عنوان مجموعه ای از کاغذ های چاپ شده و دست نویس نیز با چالش کشیده شده است.
ظهور کتاب های الکترونیکی و تغییر شکل متون کلاسیک از چاپی به شکل الکترونیکی از سال 1971 آغاز شد. این کتاب های الکترونیکی، با استفاده از لامپ پرتو کاتدی، تصاویری را روی پرده پدید می آورد که می توانست جایگزین چاپ و کاغذ شود.
نخستین کتاب الکترونیکی دیجیتال، به نام Nuvomedia’s Rocket در سال 1999 منتشر شد.

اخیرا تلاش هایی برای تبدیل کتاب های عادی به کتاب های الکترونیکی در جنبشی به نام پروژه گوتنبرگ در حالا اجرا می باشد. همانطور که قبلا ذکر شده است برای سهولت در کاربرد کتاب های الکترونیکی، تجهیزات دیجیتالی به نام کتابخوان الکترونیکی به بازار ارائه شده است. این تجهیزات رایانه های کوچکی هستند که توانایی ذخیره سازی و بازیابی شمار بسیاری از کتاب الکترونیکی را دارند.
از ویژگی های بارز کتاب های الکترونیکی که سبب کاربرد گسترده آنها شده است عبارتند از:
1-انتقال آسان در عین یکپارچگی مطالب
2-انجسام مطالب و تنوع در کاربرد
3-تبادل بینابین مطالب با یکدیگر
4-پشتیبانی از امکانات چند رسانه ای
5-آسانی کار و اجرا
6-افزایش و بهبود قابلیت خواندن متن

نظر دهید

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید